Rehberin bölümleri
Dört sözcükten farklı olanı seçmek kolay bir etkinlik gibi görünür. Ancak hangi özelliğe göre bakıldığı belirtilmezse birden fazla savunulabilir cevap çıkabilir. Kaşık, çatal, tabak ve kalem kartlarıyla bu durumu inceleyeceğiz. Amaç tek cevabı zorla kabul ettirmek değil, sınıflama ölçütünün soruyu nasıl değiştirdiğini göstermek.
İlk bakıştaki cevap
Yemek araçları açısından kalem diğerlerinden ayrılır. Kaşık, çatal ve tabak yemekle ilişkili kullanım nesneleridir. Bu ölçütle kalem makul cevaptır. Fakat sözcük uzunluğu açısından tabak ve kalem beş, kaşık beş, çatal beş harflidir; burada uzunluk ayırmaz. Harf özellikleri gibi başka ölçütler ise farklı gruplar yaratabilir.
Örneğin çatal, ç ile başlayan tek sözcüktür; tabak t ile başlayan tek sözcüktür; her biri bir ilk harf özelliğiyle ayrılabilir. Bu ölçütlerin hepsi etkinlik için eşit derecede yararlı olmayabilir. Sorunun hedefi kullanım kategorisi ise bunu yönergede söylemek gereksiz alternatif tartışmasını azaltır.
Gerekçeyi soru biçimine katın
Yemek sırasında kullanılan araç ve gereçlerle ilişkisi bakımından diğerlerinden ayrılanı seçin yönergesi hedefi açıklaştırır. Daha açık uçlu bir etkinlikte ise Bir sözcük seçin ve diğer üçünden hangi ölçütle ayrıldığını açıklayın denebilir. Bu ikinci görevde birden fazla cevap beklenir.
Ölçütün yalnız seçilen nesneye özel, yapay bir ayrıntı olmaması isteniyorsa bu da konuşulabilir. Ben bunu daha çok seviyorum kişisel tercih ölçütüdür; ortak sınıflama çalışmasından farklıdır. Uygunluk, görevin amacıyla belirlenir. Cevap anahtarı da buna göre tek sözcük veya ölçüt listesi olabilir.
Ölçütü değiştirerek ikinci tur
Bu kez elma, armut, ayva ve limon kartlarını kullanın. Meyve kategorisinde dördü de ortak gruptadır. İlk harf açısından elma e, limon l ile başlar; armut ve ayva a grubundadır. Tek bir farklı sözcük çıkaran doğal bir ölçüt seçmek için daha fazla açıklama gerekebilir.
Sarı olanı seç gibi bir yönerge de örneğin olgunluk ve çeşit farklarını düşünmeden kullanılırsa belirsiz olabilir. Limonu hedefleyen soru, rengi tek zorunlu özellik sanmak yerine başka ayırıcı bağlam vermelidir. Bu ikinci tur, ilk örnekteki kolay cevabın her listeye taşınamayacağını gösterir. Kart takımını değiştirmek bazen soru biçimini de değiştirmeyi gerektirir. Soru yazarı, bir cevabı seçtikten sonra onu savunacak keyfi özellik aramak yerine önce öğretmek istediği ölçütü belirlemelidir. Sonra o ölçütü gerçekten sınayan örnekler seçilir.
Kendiniz deneyin: üç kontrol sorusu
Önce kendi cevabınızı yazın; sonra çözümü açıp gerekçenizle karşılaştırın.
1. Kalem neden kullanım ölçütüyle ayrılır?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Diğer üçü yemekle ilgili nesnelerdir; kalemin temel kullanım alanı yazmadır.
2. Farklı bir cevap veren kişi mutlaka yanlış mı?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Gerekçesi ve yönerge incelenmeli. Ölçüt açık değilse başka savunulabilir ayrım bulunabilir.
3. Bütün sözcükler beş harfliyse uzunluk ölçütü ne söyler?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Bu listede tek bir farklı sözcük seçtirmez. Ölçütün ayırıcı gücü yoktur.
Çalışmadan sonra
Bu tür sorularda cevap kadar ölçütü de yazın. Tek cevap isteniyorsa yönerge ölçütü seçtirmeli; açık uçlu çalışmada ise farklı gerekçelere yer verilmelidir. Böylece etkinlik gizli kural tahmininden çıkar, sınıflama düşüncesine dönüşür.
Konuyu genişletmek için Gözlemden Sonuca: Kanıt, Varsayım, Kesinlik ve Mantık Hataları rehberine geçebilirsiniz.
Hamdi Sarıkaya, Kelime Rotası’nın yayın sorumlusudur. Site, soru havuzu ve kullanıcı geri bildirimleri bu yayın sorumluluğu altında yönetilir.
Yayın ilkelerimiz