Rehberin bölümleri
Sağa dön yönergesi, başlangıçta hangi yöne bakıldığını bilmeden haritada tek bir yön göstermez. Günlük dilde sağ ve doğu bazen düşünmeden eşleştirilir. Bu çalışmada gerçek bir yol tarifi vermeden, kareli kâğıt üzerinde kurmaca bir rota izleyip göreli yönle sabit yönü ayıracağız.
Kareli kâğıttaki yol
Başlangıçta kuzeye bakıyoruz. İki kare ileri gidip sağa dönüyoruz. Üç kare ilerleyip yeniden sağa dönüyor, iki kare daha gidiyoruz. İlk sağ dönüş doğuya, ikinci sağ dönüş güneye yöneltir. Kuzeyde gidilen iki kareyle güneyde gidilen iki kare birbirini dengeler; son nokta başlangıcın üç kare doğusundadır.
Toplam yürüdüğümüz yol yedi karedir. Başlangıçla son nokta arasındaki en kısa kareli yatay uzaklık ise üç karedir. Yol uzunluğuyla yer değiştirmeyi aynı sayı sanmak farklı bir hatadır. Dönüş sorusu aynı anda hem yön hem uzaklık bilgisini sınayabilir.
Başlangıç değişince
Aynı sağ dönüş dizisini başlangıçta doğuya bakarak uygularsak ilk bölüm doğuya, ikinci güneye, üçüncü batıya gider. Son nokta başlangıcın üç kare güneyinde kalır. Hareket komutları aynı olsa da haritadaki yön değişmiştir.
Bu yüzden yönergede başlangıç yönü belirtilmemişse tek bir kuzey–güney sonucu çıkarmak mümkün değildir. Okur kendi çizimine göre bir cevap bulabilir, fakat bu cevap zorunlu olmaz. Bir rota sorusu yazarken başlangıç noktası, bakış yönü, adım birimi ve dönüşün yürümeyi içerip içermediği açık olmalıdır. Dönüşü ayrıca bir kare saymak sonucu yanlış değiştirir.
Geriye dönmek ile sağa dönmek
Kuzeye bakarken sağa iki kez dönmek güneye yöneltir; yerinde geri dönmek de aynı son bakış yönünü verebilir. Ancak aralarda yürüdüyseniz aynı son yön aynı son konum demek değildir. İlk rotada iki sağ dönüş arasında üç kare doğuya gidildiği için son nokta başlangıçtan ayrılmıştır.
Çalışma çizelgesinde her satıra konum ve yön yazın. Örneğin başlangıç (0,0), kuzey; iki adım sonra (0,2), kuzey; sağ dönüşten sonra aynı konum, doğu. Koordinatlar yalnız bu kâğıt alıştırmasının gösterimidir. Gerçek harita veya yön bulma güvenliği için rehber değildir. Bu kayıt, dönüşlerin konumu değiştirmediğini açıkça gösterir. Adım sayısını dönüş sayısıyla toplamamak ve son yönü son yerle karıştırmamak, aynı rotada iki ayrı denetim yapmayı gerektirir.
Kendiniz deneyin: üç kontrol sorusu
Önce kendi cevabınızı yazın; sonra çözümü açıp gerekçenizle karşılaştırın.
1. İlk rotada toplam kaç kare yüründü?
Çözümü ve gerekçeyi göster
2 + 3 + 2 = 7 kare. İki dönüş yerinde yön değiştirme olarak kabul edildi.
2. Son nokta neden başlangıcın doğusunda?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Kuzey ve güney hareketleri eşit, doğu hareketi üç kare. Batıya hareket yok.
3. Başlangıç yönü yazılmamışsa ne cevap verilir?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Sabit yön belirlenemez. Varsayım açıkça belirtilerek örnek rota çizilebilir; kesin sonuç gibi sunulamaz.
Çalışmadan sonra
Rota okurken her adım için baktığım yön ve bulunduğum nokta alanlarını ayrı tutun. Dönmek konumu, yürümek ise her zaman bakış yönünü değiştirmez. İki kaydı ayırmak, kısa yönergelerdeki hatayı bulmayı kolaylaştırır.
Konuyu genişletmek için Gözlemden Sonuca: Kanıt, Varsayım, Kesinlik ve Mantık Hataları rehberine geçebilirsiniz.
Hamdi Sarıkaya, Kelime Rotası’nın yayın sorumlusudur. Site, soru havuzu ve kullanıcı geri bildirimleri bu yayın sorumluluğu altında yönetilir.
Yayın ilkelerimiz