Rehberin bölümleri
Bir sıra bulmacasında ipuçlarının doğru olması, tek bir çözüm bulunduğu anlamına gelmez. Aynı koşulları karşılayan iki düzen varsa birini rastgele seçmek yerine belirsizliği göstermek gerekir. Ada, Bora ve Cem'in kâğıt üzerinde sıralandığı küçük bir problemle zorunlu sonuç ve mümkün sonuç ayrımını çalışacağız.
İlk iki ipucunu sınayın
Koşullar: Ada, Bora'dan önce duruyor. Cem en önde değil. Üç kişi için Ada–Bora–Cem düzeni uygundur. Ada–Cem–Bora düzeni de uygundur. İki koşul da iki düzende sağlanır. Dolayısıyla Bora ikinci sıradadır sonucu zorunlu değildir. Ada'nın en önde olduğu ise bu koşullarda zorunludur.
Bunu görmek için bütün olası düzenleri yazabiliriz. Bora'nın önde olduğu düzenler Ada'dan önce olma koşulunu bozar. Cem'in önde olduğu düzenler ikinci koşulu bozar. Geriye Ada ile başlayan iki düzen kalır. Küçük problemlerde sistematik liste, sezgiden daha denetlenebilir bir çözüm sunar.
Tek çözüm için ek bilgi
Bora, Cem'den önce duruyor ipucu eklenirse Ada–Bora–Cem tek düzen olur. Buna karşılık Ada en arkada değil ipucu yeni bilgi sağlamaz; önceki koşullardan zaten çıkar. İpucu sayısının artması her zaman çözüm sayısını azaltmaz.
Bir bulmaca yazarı, her ek ipucunun hangi düzeni elediğini not edebilir. Hiçbir düzen kalmıyorsa koşullar çelişiyor olabilir. Birden fazla kalıyorsa tek cevap istenen soru eksik olabilir. Ancak görev mümkün bir düzen yazın ise birden fazla çözüm bulunması sorun değildir. Yönergeyle çözüm beklentisi birlikte düşünülmelidir.
Çelişen ipucu ekleyin
İlk iki koşula Bora, Ada'dan önce duruyor cümlesini ekleyelim. Artık Ada'nın Bora'dan önce, Bora'nın da Ada'dan önce olması isteniyor. Tek sırada bu iki koşul birlikte sağlanamaz. Hiçbir çözüm kalmaması, oyuncunun yeterince düşünmediğini göstermez; koşullar çelişmektedir.
Bir bulmaca dosyasında üç durum için ayrı not kullanın: çözüm yok, tek çözüm, birden fazla çözüm. Bunlar farklı düzenleme gerektirir. Çözüm yoksa çelişki veya veri hatası aranır. Birden fazla çözüm varsa yönergeye göre ek ipucu gerekebilir. Tek çözümde ise her koşulun gerçekten sağlandığı kontrol edilir. İpucu sayısını artırmak tek başına kalite ölçüsü değildir; bazıları gereksiz, bazıları çelişkili olabilir. Her ipucunun kalan düzenler üzerindeki etkisini izlemek daha açıklayıcıdır.
Kendiniz deneyin: üç kontrol sorusu
Önce kendi cevabınızı yazın; sonra çözümü açıp gerekçenizle karşılaştırın.
1. İlk iki koşulla Cem ikinci olabilir mi?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Evet. Ada–Cem–Bora düzeni bunu gösterir.
2. Bora üçüncü olabilir mi?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Evet. Yine Ada–Cem–Bora uygundur. İkinci veya üçüncü olabilir.
3. Ada en arkada değil bilgisi neden gereksiz?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Ada'nın Bora'dan önce olması zaten Ada'nın son olmasını engeller; diğer koşulla birlikte en önde olduğu da çıkar.
Çalışmadan sonra
Bir sonuç için Kesinlikle böyle demeden önce karşı düzen arayın. Aynı koşulları sağlayan farklı bir düzen bulabiliyorsanız sonuç zorunlu değildir. Karşı örnek bulmak, çözümü bozmak değil problemin ne kadar bilgi verdiğini anlamaktır.
Konuyu genişletmek için Gözlemden Sonuca: Kanıt, Varsayım, Kesinlik ve Mantık Hataları rehberine geçebilirsiniz.
Hamdi Sarıkaya, Kelime Rotası’nın yayın sorumlusudur. Site, soru havuzu ve kullanıcı geri bildirimleri bu yayın sorumluluğu altında yönetilir.
Yayın ilkelerimiz