Rehberin bölümleri
Bir yazıda hata düzeltildiğinde yalnız güncellendi demek okura neyin değiştiğini anlatmayabilir. Buna karşılık her noktalama düzeltmesini uzun bir duyuruya çevirmek de gereksizdir. Anlamı etkileyen bir değişiklikte eski bilginin ne olduğu ve doğrusunun ne olduğu açıkça söylenebilir. Kurmaca bir etkinlik yazısındaki saat hatasını ele alalım.
Düzeltmenin kapsamını söyleyin
Önceki metin buluşmanın 15.00'te başlayacağını yazmış olsun; doğru saat 16.00. Yararlı not: Düzeltme: Başlangıç saati önceki sürümde 15.00 olarak yazılmıştı. Doğru saat 16.00; metin buna göre düzeltildi.
Bu not, hangi bilginin değiştiğini ve yeni değeri birlikte verir. Program yenilendi demek ise hatanın kaynakta mı yazıda mı olduğunu belirsiz bırakır. Eğer organizatör gerçekten saati değiştirdiyse bu bir program değişikliğidir; yazarın yanlış aktarmasıysa düzeltmedir. İki olayı aynı sözcükle anlatmak sorumluluğu görünmez kılabilir.
Değişiklik geçmişini abartmayın
Bir yazım yanlışı giderildiğinde, anlam ve karar etkilenmiyorsa ayrıntılı düzeltme notu her zaman gerekmez. Ancak yer, tarih, sayı, kişi adı veya temel iddia değiştiğinde okurun önceki bilgiye göre hareket etmiş olabileceği düşünülmelidir.
Düzeltme notu önceki hatayı savunmak veya belirsiz bir sorumluluk ifadesiyle geçiştirmek için kullanılmamalı. Aynı zamanda henüz doğrulanmamış yeni bilgi de kesinmiş gibi eklenmemeli. Doğru saat bilinmiyorsa saat bilgisinin doğrulanmakta olduğu söylenebilir; boşluğu tahminle doldurmak ikinci bir hata üretir.
Düzeltmenin bağlantılara etkisi
Bir yazıda etkinlik yeri yanlış verildiyse yalnız gövdedeki adresi değiştirmek yetmeyebilir. Başlık, özet ve ilgili sosyal paylaşım metni de aynı bilgiyi taşıyor olabilir. Bunların hangilerinin sizin kontrolünüzde olduğunu listeleyin ve mevcut olanları tutarlı hale getirin. Kontrolünüz dışındaki kopyaların güncellendiğini varsaymayın.
Düzeltme notunda yapılan işlemi somut söyleyin: Yazıdaki yer bilgisi düzeltildi. Bütün internetteki yanlış bilgi kaldırıldı gibi doğrulanamayacak bir iddia eklemeyin. Küçük bir kontrol listesi başlık, giriş, tablo, bağlantı ve açıklama alanlarından oluşabilir. Bu, her yazım yanlışı için geniş bir süreç gerektirmez; karar etkileyen bilginin farklı yüzeylerde tekrar edilmesi halinde işe yarar. Düzeltmenin kapsamını bilmek, hem okura hem sonraki editöre hangi sürüme güvenileceğini gösterir.
Kendiniz deneyin: üç kontrol sorusu
Önce kendi cevabınızı yazın; sonra çözümü açıp gerekçenizle karşılaştırın.
1. Etkinlik sahibi saati değiştirdiğinde önceki yazı mutlaka hatalı mıydı?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Hayır. O sırada doğru bilgiyi aktarmış olabilir. Değişiklik ile önceki hata ayrılmalı.
2. Düzeltme notunda eski yanlış saat tekrar yazılabilir mi?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Hangi bilginin düzeltildiğini açık göstermek için yazılabilir; doğru değer belirgin olmalı.
3. Güncelleme tarihi tek başına neyin değiştiğini söyler mi?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Hayır. Yalnız zaman bilgisi verir. Anlamlı değişiklik için kısa açıklama gerekebilir.
Çalışmadan sonra
Düzeltme kaydını okuyanın üç soruya cevap bulmasını hedefleyin: Ne değişti, şimdi doğru bilgi ne, değişiklik neden yapıldı? Gereken ayrıntı bu üç soruyla sınırlanırsa not hem açık hem ölçülü kalır.
Konuyu genişletmek için Adil Kelime Sorusu Hazırlama: Tanım, Alternatif Cevap ve Düzeltme Dosyası rehberine geçebilirsiniz.
Hamdi Sarıkaya, Kelime Rotası’nın yayın sorumlusudur. Site, soru havuzu ve kullanıcı geri bildirimleri bu yayın sorumluluğu altında yönetilir.
Yayın ilkelerimiz