Rehberin bölümleri
Bulmaca başlığı hem okuru davet eder hem de bazen çözümün bir parçası olur. Bu iki işlevin karışması haksız kolaylık veya gereksiz belirsizlik yaratabilir. Başlığı süs gibi görmek yerine hangi bilgiyi taşıdığını sınayalım. Örnekler yeni bir canlı oyun modu değil, yazı ve kâğıt üzerinde bulmaca tasarlama alıştırmalarıdır.
Başlık sorunun parçası mı?
Bir kartta Suyun Yolculuğu başlığı ve altında Buluttan yere düşen su damlaları tanımı olsun. Cevap yağmur ise başlık doğrudan cevabı söylemez ama anlam alanını daraltır. Buna karşılık Yağmur Vakti başlığı cevabı görünür kılar. Başlığın yalnız dekor sayılması oyuncunun gördüğü bilgiyi ortadan kaldırmaz.
Başlıkta saklı ipucu kullanmak isteniyorsa bunun bulmaca türüne uygun olması gerekir. Okura başlığa bakabileceğini söylemeden bütün çözümü başlıktaki bir kelime oyununa bağlamak, yazarın aklındaki yolu tahmin etmeyi zorunlu kılabilir. Zorluk ile kuralın saklı olması farklıdır.
Vaadi ölçülü kurun
Dünyanın En Zor Bulmacası başlığı, böyle bir karşılaştırmayı destekleyecek ölçüt yoksa yalnız iddialı bir söylemdir. Üç İpucuyla Bir Nesne başlığı ise görevin biçimini açıklar. Okur neyle karşılaşacağını bilir ve başarıyı o çerçevede değerlendirir.
Başlık cevabı ele vermesin diye tamamen ilgisiz bir söz seçmek de iyi çözüm değildir. Nesne adını saklarken kategori, görev türü veya kullanılan beceri söylenebilir. Başlıkla tanımı birlikte denemek gerekir; tek tek masum görünen iki ipucu birleşince cevap gereğinden fazla açık hale gelebilir.
Başlığın verdiği ek bilgiyi listeleyin
Bir nesne bulmacasının başlığı Mutfaktaki Yardımcı, tanımı Saplı, delikli araç olsun. Başlık mutfak alanını ekler; tanım tek başına başka alanlardaki araçlara da açık olabilir. İkisini birlikte okuyan kişi süzgeç gibi bir adaya yönelebilir, fakat delikli kepçe de mümkünse tek cevap hâlâ sağlanmamıştır.
Başlık ile gövdeyi iki ayrı bilgi kaynağı olarak yazın. Hangisi kategori, hangisi işlev, hangisi biçim söylüyor? Aynı bilgi iki yerde tekrarlanıyorsa yalnız uzunluk artmış olabilir. Farklı bilgiler birleşince ayrım güçlenebilir. Yine de hedefe uyan yakın araçları aramak gerekir. Başlık kullanımı soruyu kendiliğinden iyi veya kötü yapmaz; bütün görünen ipuçlarının birlikte hangi adayları bıraktığı önemlidir. Oyuncu yalnız yazarın gövde diye gördüğü parçayı değil ekranın tamamını okur.
Kendiniz deneyin: üç kontrol sorusu
Önce kendi cevabınızı yazın; sonra çözümü açıp gerekçenizle karşılaştırın.
1. Cevap pusula, başlık Yönünü Bul. Mutlaka kusur mu?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Hayır. Anlam alanı ipucu verir ama cevabı aynen söylemez. Amaçlanan zorluk ve diğer bilgilerle birlikte değerlendirilir.
2. Başlık çözüm için zorunluysa nasıl belirtilmeli?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Başlık da ipuçlarından biridir gibi açık bir yönergeyle. Oyuncunun hangi metni kullanacağını bilmesi gerekir.
3. En zor iddiasını neyle sınayabiliriz?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Belirli katılımcı grubu, karşılaştırma kümesi ve başarı ölçütü gerekir. Bunlar yoksa ölçülmüş sonuç gibi sunulmamalı.
Çalışmadan sonra
Son denemede bulmacayı başlıkla birlikte birine verin; yalnız gövdeyi sınamak yetmez. Oyuncunun cevaba hangi bilgiyle ulaştığını öğrenin. Başlık niyetinizden farklı bir kestirme açıyorsa onu da soru düzenlemesinin parçası olarak ele alın.
Konuyu genişletmek için Adil Kelime Sorusu Hazırlama: Tanım, Alternatif Cevap ve Düzeltme Dosyası rehberine geçebilirsiniz.
Hamdi Sarıkaya, Kelime Rotası’nın yayın sorumlusudur. Site, soru havuzu ve kullanıcı geri bildirimleri bu yayın sorumluluğu altında yönetilir.
Yayın ilkelerimiz