Rehberin bölümleri
Çoktan seçmeli bir kelime sorusunda açıkça alakasız seçenekler, doğru cevabı bilmeden bulmayı kolaylaştırır. Buna karşılık doğru cevaba eşit derecede uyan seçenekler soruyu adaletsiz yapar. İyi çeldirici, anlaşılır bir karışıklığı temsil eder ama tanımın belirleyici ayrıntısıyla elenebilir. Kâğıt üzerinde bir örnek tasarlayalım.
İşlev üzerinden seçenek kurma
Soru: Sıcak sıvıyı dökmeye yarayan, çoğunlukla kepçe biçiminde mutfak aracı hangisidir? Bu taslak yeterince iyi değildir; kepçe sözcüğü zaten cevabı güçlü biçimde söyler. Önce soruyu Büyük tencereden çorbayı tabaklara aktarmak için kullanılan derin hazneli saplı araç olarak düzeltelim.
Seçenekler kepçe, süzgeç ve rende olabilir. Üçü de mutfak aracıdır; bu ortak alan seçenekleri anlamlı kılar. Süzgeç ayırma, rende parçalama işleviyle elenir. Gökkuşağı gibi bir seçenek ise aynı alana bile girmez ve bilgiyi ayırt etmeye katkısı düşüktür. Yine de kepçe ile büyük kaşık arasındaki sınırın açık olması için örnek ve hedef yaş grubu düşünülmelidir.
Yanlışın nedenini öngörün
Bir oyuncu süzgeci seçerse saplı mutfak aracı bilgisine fazla ağırlık vermiş olabilir. Rende seçerse mutfak ortaklığında kalıp eylemi okumamış olabilir. Ancak oyuncunun nedenini yalnız seçimden kesin bilemeyiz; bu yorumlar araştırılacak olasılıklardır.
Seçenekleri benzer uzunlukta tutmak yararlıdır, fakat sırf uzunluğu eşitlemek için anlamsız sözcük eklemeyin. Doğru seçeneğin her zaman en ayrıntılı olması da biçimsel ipucu oluşturabilir. Son denetimde seçeneklerin dil bilgisi bakımından soru köküyle uyumunu ve doğru cevabın tekliğini ayrı ayrı kontrol edin.
Yeni seçenek takımı kurun
Hedef süzgeç olsun. Tanımda sıvıyı geçirip içindeki katı parçaları ayırma işlevi vurgulansın. Seçenekler süzgeç, kepçe ve huni olabilir. Kepçe sıvıyı aktarmada, huni dar ağızlı kaba yönlendirmede kullanılır; ikisi de mutfak bağlamına uyar ama ayırma işlevini aynı biçimde karşılamaz.
Bu seçenek takımı ilk örnekten farklı bir hata yolu kurar: Oyuncu aktarma ile ayırmayı karıştırabilir. Her seçeneğin yanına bir işlev fiili yazın. Fiiller birbirinden ayrılmıyorsa tanım fazla geniş kalmış olabilir. Ayrıca bazı araçların birlikte kullanılması, aynı işlevi gördükleri anlamına gelmez. Huninin üstüne süzgeç konması iki aracın görevini birleştirmez. Birden fazla işlevi olan gerçek araçlarda ise tanım ve örnek daha dikkatli seçilmelidir. Çeldirici, istisnayı yok sayarak yanlış ilan edilmemelidir.
Kendiniz deneyin: üç kontrol sorusu
Önce kendi cevabınızı yazın; sonra çözümü açıp gerekçenizle karşılaştırın.
1. İki seçenek tanıma tam uyuyorsa ne yapılmalı?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Birini gizlice doğru ilan etmek yerine tanım daraltılmalı veya alternatif cevap kabul edilmeli. Çeldirici doğru cevaba dönüşmüş demektir.
2. Çeldiricinin komik olması yeterli mi?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Eğlence sağlayabilir ama ölçme amacı varsa anlamlı bir hata yolunu temsil etmesi daha yararlıdır.
3. Hiç kimse bir seçeneği işaretlemediyse silmek zorunlu mu?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Hayır. Küçük denemede görülmemiş olabilir. Veri, bağlam ve seçeneğin işlevi birlikte değerlendirilir.
Çalışmadan sonra
Her yanlış seçeneğin yanına hangi ayrıntıyla elendiğini yazın. Bu açıklamayı kuramıyorsanız seçenek ya fazlasıyla alakasızdır ya da gerçekten yanlış değildir. Cevap anahtarı kadar eleme gerekçeleri de soru dosyasının parçası olmalıdır.
Konuyu genişletmek için Adil Kelime Sorusu Hazırlama: Tanım, Alternatif Cevap ve Düzeltme Dosyası rehberine geçebilirsiniz.
Hamdi Sarıkaya, Kelime Rotası’nın yayın sorumlusudur. Site, soru havuzu ve kullanıcı geri bildirimleri bu yayın sorumluluğu altında yönetilir.
Yayın ilkelerimiz