Rehberin bölümleri
Bir kulübün anketine katılanların çoğu akşam buluşması istiyorsa bütün üyelerin de aynı şeyi istediğini söyleyebilir miyiz? Yanıt sayısı ve katılma biçimi, sonucun kapsamını belirler. Buradaki bütün sayılar kurmacadır. Amaç gerçek bir kamuoyu sonucu üretmek değil, çoğunluk sözcüğünün hangi gruba ait olduğunu doğru okumaktır.
Yanıt verenlerle üyeler farklı küme
Kulübün 100 üyesi olsun. Gönüllü ankete 20 kişi cevap versin; 14'ü akşam, 6'sı öğlen buluşmasını seçsin. Yanıt verenlerin yüzde 70'i akşamı seçmiştir. Bütün üyelerin yüzde 70'i akşam istiyor cümlesi ise bu veriden çıkmaz; 80 kişinin görüşü bilinmiyor.
Yanıtlamayanların hepsi akşamı da isteyebilir, çoğu öğleni de isteyebilir. Eldeki veri bu olasılıkları ayırmaz. En az 14 üyenin akşamı seçtiği bilinir. Ancak katılmayanları otomatik olarak karşı görüşe yazmak da aynı derecede hatalıdır. Bilinmeyeni ne destek ne itiraz olarak doldurun.
Gönüllülük neden önemli?
Buluşma saatinden çok etkilenenler ankete daha istekli katılmış olabilir. Bu yalnız bir olasılıktır; veride kesin gösterilmiş değildir. Yine de gönüllü yanıtlarla bütün topluluğu temsil etme iddiası kurarken bu tür seçilim etkileri düşünülmelidir. Daha çok yanıt almak yararlı olabilir ama her sorunu tek başına çözmez.
Rapor cümlesi şöyle kurulabilir: Ankete yanıt veren 20 üyenin 14'ü akşamı seçti. Toplam 100 üyenin tamamının tercihi ölçülmedi. Bu açıklık kararı engellemez; kararın hangi bilgiye dayandığını gösterir. Yönetim ayrıca pratik koşulları değerlendirip farklı bir saat seçebilir; anket sonucu tek başına zorunlu karar değildir.
İkinci anket daha çok yanıt alırsa
İkinci çağrıdan sonra toplam 50 üye yanıt versin; bunların 30'u akşamı seçsin. Yeni oran yüzde 60'tır. İlk yüzde 70'e göre düşmüştür, fakat akşamı seçtiği bilinen kişi sayısı 14'ten 30'a çıkmıştır. Oran azalırken destek sayısı artabilir.
Bu örnek paydanın büyümesini yeniden görünür kılar. Yeni yanıt veren 30 kişinin 16'sı akşamı seçmiş olur; önceki 14 ile toplam 30'a ulaşılır. Yanıt sayısı artınca veri kapsamı genişler, ancak yanıtlamayan 50 kişinin görüşü hâlâ bilinmez. İki anket sonucunu farklı topluluklarmış gibi toplamak da hatalıdır; ikinci toplam ilk yanıtları zaten içerir. Bir raporda kümülatif toplamla yeni gelen yanıtları ayrı adlandırın. Böylece aynı kişi iki kez sayılmaz ve oran değişimi doğru açıklanır.
Kendiniz deneyin: üç kontrol sorusu
Önce kendi cevabınızı yazın; sonra çözümü açıp gerekçenizle karşılaştırın.
1. 14/20 hangi yüzdeyi verir?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Yüzde 70. Payda ankete yanıt veren 20 kişidir.
2. 14/100 neyi gösterir?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Toplam üyelerin yüzde 14'ünün ankette akşam seçeneğini işaretlediğini. Diğerlerinin tercihinin ne olduğu söylenmez.
3. Yanıt vermeyenleri öğlen isteyenler sayabilir miyiz?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Hayır. Sessizlik belirli bir tercihin kanıtı değildir.
Çalışmadan sonra
Bir çoğunluk cümlesinde grubun adını açık yazın: yanıt verenler, katılanlar veya bütün üyeler. Küçük bir isim farkı, sonucun sınırını belirler. İyi rapor yalnız sayıyı doğru hesaplamaz; sayının kimleri anlattığını da doğru söyler.
Konuyu genişletmek için Veri, Ölçüt ve Ölçüm: Sayıların Söylediğini Doğru Yorumlama rehberine geçebilirsiniz.
Hamdi Sarıkaya, Kelime Rotası’nın yayın sorumlusudur. Site, soru havuzu ve kullanıcı geri bildirimleri bu yayın sorumluluğu altında yönetilir.
Yayın ilkelerimiz