Rehberin bölümleri
Bir günlüğün boş hücresi, o gün hiç çalışma yapılmadığı anlamına gelmeyebilir. Kayıt unutulmuş, veri silinmiş veya çalışma yapılmamış olabilir. Bu durumları aynı sıfıra çevirmek ortalamayı ve devamlılık yorumunu değiştirir. Kurmaca bir haftalık kelime çalışması çizelgesinde boşluğun nasıl okunacağını inceleyelim.
Beş günlük kayıt
Pazartesi 10, salı 12, çarşamba boş, perşembe 8 ve cuma 10 kelime çalışıldığı yazılsın. Bilinen dört günün toplamı 40'tır. Kayıt bulunan günlerin ortalaması 40/4 = 10 kelimedir. Boş günü sıfır kabul edersek beş günlük ortalama 8 olur. İki sayı farklı varsayımlara dayanır.
Çarşamba hiç çalışılmadığı doğrulanırsa sıfır yazmak anlamlıdır. Ne yapıldığı bilinmiyorsa boş veya bilinmiyor etiketi korunmalıdır. Kayıtlı günler ortalaması 10 demek mümkündür; bütün haftanın günlük ortalaması kesin 10 demek ise eksik günü yok sayar. Hesabın kapsamını cümlede belirtmek gerekir.
Boşluğu neden ayrı tutarız?
Bir alışkanlık takibinde çalışmadı ile kaydetmedi farklı sorunlara işaret eder. İlki çalışma düzeni, ikincisi kayıt yöntemiyle ilgili olabilir. Her ikisine aynı müdahaleyi yapmak yanlış hedef seçebilir. Ancak tek boş hücreden kişinin niyetini veya disiplinini yargılayamayız.
Günlük tasarımında üç işaret kullanılabilir: sayı, sıfır ve bilinmiyor. Açıklama alanında kesinti veya unutma notu tutulabilir. Bu küçük ayrım veriyi karmaşıklaştırmak için değil, sonradan uydurulmuş kesinliği önlemek içindir. Eksikliği dürüstçe göstermek, kusursuz görünen ama varsayıma dayalı bir tablodan daha yararlıdır.
Sonradan gelen kaydı nasıl ekleriz?
Çarşamba kaydı sonradan bulunduğunda eski raporu sessizce aynı sonuçmuş gibi bırakmayın. Bilinen dört gün ortalaması ile tamamlanmış beş gün ortalaması farklı kapsam taşır. Yeni değer 15 ise beş gün toplamı 55, ortalaması 11 olur. Eski 10 sayısı o zamanki kayıtlı dört güne aitti; kendi kapsamı içinde hesap hatası değildi.
Bu ayrım veri güncellemesiyle düzeltmeyi ayırmaya yardım eder. Çarşamba sıfır sanılarak raporlandıysa varsayım hatası olabilir; bilinmiyor diye açık bırakıldıysa yeni bilgi eklenmiştir. Kayıt dosyasında veri tarihi ve kapsam notu tutmak sonraki okuyucuyu korur. Bir tablonun daha dolu hale gelmesi, bütün eski cümlelerin aynı anlamla kullanılabileceğini göstermez. Sonuçları yeni kapsamla yeniden hesaplayın ve değişen alanı belirtin.
Kendiniz deneyin: üç kontrol sorusu
Önce kendi cevabınızı yazın; sonra çözümü açıp gerekçenizle karşılaştırın.
1. Bilinen dört günün toplamı kaç?
Çözümü ve gerekçeyi göster
40 kelime. Boş hücre bu toplamın dışında; sıfır olduğu iddia edilmiyor.
2. Çarşamba 15 kelime çalışıldığı sonra öğrenilirse beş gün ortalaması?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Toplam 55/5 = 11 kelime. Yeni bilgiyle hesap güncellenir.
3. Boş hücreyi sıfır yapmak ne zaman uygun?
Çözümü ve gerekçeyi göster
O gün ölçülen etkinliğin gerçekten yapılmadığı veya değerin gerçekten sıfır olduğu doğrulanmışsa.
Çalışmadan sonra
Tabloyu doldururken boş hücrelerin ne anlama geldiğini baştan yazın. Sonradan rapor hazırlayan biri bu anlamı bilmiyorsa veriyi yanlış tamamlayabilir. Sıfır bir değerdir; bilinmiyor ise bilgi durumudur. İkisi aynı değildir.
Konuyu genişletmek için Veri, Ölçüt ve Ölçüm: Sayıların Söylediğini Doğru Yorumlama rehberine geçebilirsiniz.
Hamdi Sarıkaya, Kelime Rotası’nın yayın sorumlusudur. Site, soru havuzu ve kullanıcı geri bildirimleri bu yayın sorumluluğu altında yönetilir.
Yayın ilkelerimiz