Rehberin bölümleri
Kontrol edilecek, hazırlanacak, iletilecek gibi ifadeler yapılacak işi söyler ama kimin yapacağını her zaman göstermez. Edilgen yapı başlı başına bir hata değildir. Ancak görev dağılımında sorumlu bilinmiyorsa metin düzgün görünse de uygulama aksayabilir. Kurmaca bir kulüp hazırlık notunu bu açıdan inceleyelim.
İşi ve kişiyi ayrı okuyun
Notta Afişler basılacak. Masalar hazırlanacak. Liste kapıya asılacak yazıyor. Üç iş açık, sorumlular belirsizdir. Eğer toplantıda görevler ayrıca dağıtılmışsa not bağlam içinde yeterli olabilir. İlk kez gören biri içinse hangi işi üstleneceği anlaşılmaz.
Düzeltme: Afişleri Ekin bastıracak. Masaları iki gönüllü hazırlayacak; isimler toplantıda belirlenecek. Katılımcı listesini danışma görevlisi kapıya asacak. Bu sürüm, bilinen sorumluları gösterir ve henüz belirlenmemiş alanı da gizlemez. Editör ikinci göreve rastgele bir isim atayarak açıklık sağlayamaz; bu yeni bir karar olur.
Edilgen yapıyı ne zaman koruruz?
Bina 18.00'de kapatılacak cümlesinde ziyaretçinin temel ihtiyacı kapanış saatini bilmektir. Kimin kapatacağı kamuya dönük duyuru için gereksiz olabilir. İç görev listesinde ise aynı ayrıntı önemli hale gelir. Yapının uygunluğu metnin amacına bağlıdır.
Yanlış yapıldı cümlesi bir olay incelemesinde sorumluluğu belirsiz bırakabilir; ancak olay henüz araştırılıyorsa kişi uydurmaktan daha dürüst olabilir. Kişinin bilinmemesiyle yazarın bilgiyi saklaması aynı durum değildir. Dil düzenlemesi, eksik olguyu üretme yetkisi vermez.
Görev listesi ile sonuç raporunu ayırın
Afişler basıldı cümlesi tamamlanmış işi raporlar. Afişler basılacak cümlesi planı bildirir. İkisinde de sorumlu yazılmayabilir, fakat biri geçmiş sonuç, diğeri gelecek görevdir. Bir ekip notunda zaman ekinin yanlış kullanılması, işin tamamlandığı sanısına yol açabilir.
Üç satırlık çizelge hazırlayın: iş, durum, sorumlu. Afişler için tamamlandı, masalar için sürüyor, liste için bekliyor yazılsın. Sonra her satırı bir cümleye dönüştürün. Sorumlu bilinmiyorsa bunu ayrı gösterin. Bekleyen bir işin yanına kişi adı yazılması, işin yapıldığını kanıtlamaz; tamamlandı etiketi de kimin yaptığını göstermez. Metin bu iki alanı ayrı tuttuğunda ekip hem ilerlemeyi hem görev dağılımını izleyebilir. Edilgen yapı tercihi bu işlevsel çerçevenin içinde değerlendirilmelidir.
Kendiniz deneyin: üç kontrol sorusu
Önce kendi cevabınızı yazın; sonra çözümü açıp gerekçenizle karşılaştırın.
1. Liste hazırlanacak cümlesi dil bilgisi bakımından mutlaka yanlış mı?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Hayır. Sorun, belirli bir görev metninde sorumlu ve zaman bilgisinin yeterli olup olmamasıdır.
2. Sorumlu henüz seçilmediyse ne yazılmalı?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Sorumlu belirlenecek gibi açık bir durum notu ve mümkünse belirleme zamanı. Bir kişinin adı tahmin edilmemeli.
3. Kamuya açık duyuruda her görevlinin adı gerekli mi?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Hayır. Okurun yapacağı işlem için gereken bilgiyle iç iş bölümü farklıdır.
Çalışmadan sonra
Bir görev listesinin her satırını iş, sorumlu ve zaman alanlarına ayırın. Boş alanların hepsini metin kusuru saymayın; bazıları henüz alınmamış kararlardır. Metin bu ayrımı görünür kılıyorsa ekip neyi netleştireceğini daha kolay görür.
Konuyu genişletmek için Sözlükle Anlam Çözümleme: Eş Anlamlılık, Bağlam ve Çok Anlamlı Kelimeler rehberine geçebilirsiniz.
Hamdi Sarıkaya, Kelime Rotası’nın yayın sorumlusudur. Site, soru havuzu ve kullanıcı geri bildirimleri bu yayın sorumluluğu altında yönetilir.
Yayın ilkelerimiz