Rehberin bölümleri
Bir fotoğraf açıklaması, görüntüye bakamayan okura da temel bilgiyi taşıyabilir. Bunun için her ayrıntıyı sıralamak veya fotoğraftaki insanların duygularını tahmin etmek gerekmez. Bu çalışmada gerçek bir fotoğraf yayımlamadan, tarif edilmiş kurmaca bir sahne için kısa açıklamalar yazacağız. Amaç, açıklamanın bağlamla ilişkisini görmektir.
Aynı sahnenin iki görevi
Sahne şöyle: Bir masanın çevresinde üç kişi var. Ortada harf kartları, bir defter ve kum saati bulunuyor. Bir kişi kartı gösteriyor, diğer ikisi masaya bakıyor. Yazı bir kelime atölyesini anlatıyorsa Üç katılımcı masa üzerindeki harf kartlarıyla çalışıyor açıklaması ana eylemi taşır.
Yazı kum saatinin kullanımını anlatıyorsa açıklamada kum saatinin kartların yanında durması daha önemli olabilir. Aynı görüntü için tek ve her bağlamda en iyi açıklama yoktur. Açıklama, görselin metne hangi bilgiyi eklediğini karşılamalıdır. Fotoğrafın dekoratif veya bilgi taşıyan rolü de bu değerlendirmede önemlidir.
Duygu uydurmayın
Mutlu öğrenciler harika bir oyun oynuyor ifadesi iki sorun taşıyabilir. Öğrenci oldukları bilinmiyorsa kimlik eklenir; mutluluk ve harikalık ise gözlemden daha geniş yorumlardır. Görünür gülümseme varsa gülümsüyorlar demek daha somut olabilir, yine de her bağlamda gerekli değildir.
Açıklamayı anahtar kelimelerle doldurmak okunabilirliği bozar. Kelime oyunu, ücretsiz oyun, en iyi oyun gibi art arda arama ifadeleri görüntünün içeriğini anlatmaz. Gereken nesne ve eylemi anlaşılır bir cümleyle vermek daha işlevseldir. Teknik etiketin amacıyla fotoğraf altı editoryal notun amacı da aynı olmayabilir.
Bağlama göre iki açıklama üretin
Aynı kurmaca masa sahnesi için bir açıklama atölyedeki ortak çalışmayı, diğeri kartların düzenini anlatabilir. İlkinde Üç kişi harf kartlarını birlikte inceliyor yeterli olabilir. İkincisinde Harf kartları masada üç satıra ayrılmış; yanlarında boş bir defter duruyor daha işlevli olabilir.
İki açıklama birbirini dışlamaz; farklı bilgiyi öne çıkarır. Hangisinin uygun olduğunu görselin yazıdaki görevi belirler. Ayrıca görselin üstüne basılmış önemli metin varsa okurun o bilgiye başka yoldan erişip erişmediği düşünülmelidir. Fotoğrafta görünen her ayrıntıyı sıralamak temel mesajı gömebilir. Gerekli ayrıntıyı seçmekle bilgi uydurmak arasında açık sınır vardır: seçim görüntüde olanı önceliklendirir, uydurma görüntüde veya doğrulanmış bağlamda olmayanı ekler. Son okumada bu iki işlemi ayrı kontrol edin.
Kendiniz deneyin: üç kontrol sorusu
Önce kendi cevabınızı yazın; sonra çözümü açıp gerekçenizle karşılaştırın.
1. Üç kişi gördüğümüzde arkadaş olduklarını yazabilir miyiz?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Yalnız görüntüden kesin değil. İlişki bilgisi başka kaynaktan bilinmiyorsa eklenmemeli.
2. Görseldeki her rengi açıklamak gerekir mi?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Hayır. Renk bilgi taşıyorsa belirtilir; temel göreve katkısı yoksa ayrıntı kalabalığı oluşturabilir.
3. Açıklamanın uzun olması iyi olduğunun kanıtı mı?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Hayır. Doğru bağlamı ve temel bilgiyi taşıması önemlidir. Gereksiz ayrıntı asıl bilgiyi gizleyebilir.
Çalışmadan sonra
Açıklamayı görsele bakmadan okuyup yazıdaki ilgili fikri anlayıp anlamadığınızı sınayın. Sonra görüntüde olmayan bir kimlik, niyet veya değerlendirme ekleyip eklemediğinizi kontrol edin. İki adım birlikte daha güvenilir bir metin üretir.
Konuyu genişletmek için Sözlükle Anlam Çözümleme: Eş Anlamlılık, Bağlam ve Çok Anlamlı Kelimeler rehberine geçebilirsiniz.
Hamdi Sarıkaya, Kelime Rotası’nın yayın sorumlusudur. Site, soru havuzu ve kullanıcı geri bildirimleri bu yayın sorumluluğu altında yönetilir.
Yayın ilkelerimiz