Rehberin bölümleri
Yaratıcı yazı çalışmasında kısıt koymak, bütün metinleri birbirine benzetmek zorunda değildir. Aynı beş sözcükle farklı sahneler kurmak, sözcüklerin ilişkilerini düşünmeye yardım edebilir. Bu çalışma edebî başarıyı puanlama iddiası taşımaz. Amaç, verilen kelimeleri yalnız yan yana dizmekle anlamlı bir olay içinde kullanmak arasındaki farkı görmektir.
Beş sözcük ve iki taslak
Sözcükler anahtar, yağmur, defter, pencere ve beklemek olsun. Zayıf taslak: Anahtar, yağmur, defter, pencere vardı ve bekledim. Kelimeler kullanılmıştır ama aralarındaki ilişki çok azdır. Daha bağlı taslak: Yağmur pencereyi döverken defterime bir not yazdım. Anahtarı getirecek komşuyu bekliyordum; içeri giremediğim için koridordaki küçük masaya sığınmıştım.
İkinci metin nesneleri bir duruma bağlar. Yine de tek mümkün iyi çözüm bu değildir. Anahtar bir bilmece anahtarı, defter bir hesap defteri, beklemek başka bir karakterin davranışı olabilir. Kısıt aynı kalsa da anlam alanı değişebilir.
Kısıtı denetim aracına çevirin
Önce olayın nerede geçtiğini ve karakterin ne istediğini belirleyin. Sonra her sözcüğün bu isteğe nasıl bağlandığını yazın. Yalnız kelimeyi geçirmek için eklenen cümleleri fark edebilirsiniz. Bu cümleler yeniden kurulabilir veya sahnenin yönü değiştirilebilir.
Değerlendirmede En güzel metin yerine daha somut sorular kullanın: Olay anlaşılır mı, sözcükler işlevli mi, metin kendi içinde tutarlı mı? Özgünlük öznel değerlendirme içerebilir; bu yüzden tek bir örneği herkesin ulaşması gereken model saymayın. Bir katılımcının mizahi, diğerinin sakin bir sahne yazması kural ihlali değildir.
Bir sözcüğü çıkarmadan metni dönüştürün
Aynı beş sözcükle bu kez komik bir sahne yazın: Anahtarı defterin arasında ararken pencere önündeki yağmur sesini dinliyordum. Komşuyu beklememe gerek kalmadı; anahtar cebimdeydi. Bu sürümde küçük bir beklenti tersine çevrilir. Kelimeler aynı, olayın tonu farklıdır.
İki metni karşılaştırırken kelimelerin kaç kez geçtiğini değil hangi ilişkiyi kurduğunu inceleyin. Defter ilk metinde yazma aracı, ikincide arama yeri olabilir. Beklemek birinde zorunlu gecikme, diğerinde yanlış varsayımın sonucu olur. Bu tür dönüşüm sözcüklerin tek sahneye bağlı olmadığını gösterir. Ancak son cümle önceki bilgiyi açıkça çürütüyorsa bunun bilinçli sürpriz mi yoksa tutarsızlık mı olduğunu tartışın. Yaratıcı serbestlik, metin içindeki bütün ilişkileri kontrol etmeye gerek olmadığı anlamına gelmez.
Kendiniz deneyin: üç kontrol sorusu
Önce kendi cevabınızı yazın; sonra çözümü açıp gerekçenizle karşılaştırın.
1. Her kelimeyi ayrı cümlede kullanmak zorunlu mu?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Hayır. Yönergede böyle bir şart yoksa aynı cümlede ilişkilendirilebilir.
2. Anahtar sözcüğü yalnız kapı anahtarı mı olmalı?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Hedef anlam sınırlandırılmadıysa farklı anlamlar kullanılabilir. Etkinlik öncesinde anlam serbestliği açıklanmalı.
3. Kelimeleri kullanmak metnin tutarlı olduğunu kanıtlar mı?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Hayır. Sözcük sayımı biçim koşulunu denetler; olay ilişkisi ayrıca okunmalı.
Çalışmadan sonra
İlk taslaktan sonra beş kelimeyi sırayla çıkarıp neyin kaybolduğuna bakın. Hiçbir şey kaybolmuyorsa o sözcük sahneye yalnız eklenmiş olabilir. İşlevli hale getirmek, metni sırf uzatmaktan daha yararlı bir düzenlemedir.
Konuyu genişletmek için Kelime Öğrenme Çalışma Dosyası: Hata Günlüğü, Tekrar ve Gelişim Takibi rehberine geçebilirsiniz.
Hamdi Sarıkaya, Kelime Rotası’nın yayın sorumlusudur. Site, soru havuzu ve kullanıcı geri bildirimleri bu yayın sorumluluğu altında yönetilir.
Yayın ilkelerimiz