Rehberin bölümleri
Bir nesneyi adını söylemeden anlatmak, onun hangi özelliklerini gerçekten bildiğimizi gösterir. Ancak birkaç sözcüğü yasaklamak tek başına iyi bir etkinlik kurmaz. Yasaklar anlamı bütünüyle kapatırsa oyuncu yalnız dolambaçlı konuşmaya zorlanır. Evde uygulanabilecek küçük bir tanım oyununu ve değerlendirme ölçütünü birlikte kuralım.
Pusula kartı
Hedef pusula olsun; kuzey ve yön sözcüklerini kullanmak yasaklansın. Demir bir iğnesi olan yuvarlak şey demek bazı örnekleri çağrıştırır ama biçimi zorunlu gibi sunabilir. Yeryüzünün manyetik alanından yararlanarak doğrultu bulmaya yardım eden araç açıklaması daha işlevlidir; ancak yaş grubuna göre teknik gelebilir.
Yasaklar yüzünden oyuncunun bildiği bütün açıklama yolları kapanıyorsa kartı yeniden düzenleyin. Amaç imkânsız bir görevle şaşırtmak değil alternatif anlatım yolları üretmektir. Daha başlangıç düzeyinde yalnız hedef sözcüğün kendisini yasaklamak yeterli olabilir. Zorluk, oyuncunun dil düzeyiyle birlikte ayarlanmalıdır.
Doğruluğu da denetleyin
Hedefe hızla ulaştıran ama yanlış bilgi veren tarif başarılı sayılmamalı. Örneğin pusula her zaman gidilecek yeri gösterir demek, aracın işlevini yanlış genişletir. Oyuncu cevabı bulsa bile tarif düzeltilmelidir.
Kâğıt etkinliğinde süre tutmak isteğe bağlıdır. Süreden önce iki ölçüt kullanın: Tarif doğru mu, ayırıcı mı? Doğru ama çok geniş tarif her aracı kapsayabilir; ayırıcı ama yanlış tarif ise rastlantıyla cevaba götürebilir. İki ölçüt birlikte olduğunda tanım gerçekten öğretici hale gelir. Bu ölçütler sitenin resmi puan sistemine eklenmiş kurallar değildir.
Yasak listesini amaçla uyumlu kurun
Hedef sürahi için su ve dökmek sözcüklerini yasakladığınızı düşünün. Oyuncu İçeceği bardaklara aktarmak için kullanılan ağızlı kap diyebilir. Bu tarif alternatif anlatım yolunu kullanır ve işlevi korur. İçecek, bardak, kap ve ağızlı da yasaklanırsa açıklama giderek dolambaçlı hale gelebilir.
Her ek yasağın hangi beceriyi çalıştırdığını yazın. Eş anlamlı anlatım mı, işlev açıklama mı, kategori bilgisi mi? Yalnız kartı zorlaştırmak için listeyi büyütmeyin. Ayrıca yasak köklerin çekimli biçimleri de sayılacaksa başlangıçta belirtin. Su yasakken sulu demek kabul mü sorusu, tur ortasında tartışmaya dönüşmemeli. Bu kurallar yerel etkinliğin düzenidir; Türkçenin kullanım kuralı değildir. Kural dosyasıyla dil bilgisini ayırmak oyunu daha anlaşılır yapar ve gereksiz itirazları azaltır.
Kendiniz deneyin: üç kontrol sorusu
Önce kendi cevabınızı yazın; sonra çözümü açıp gerekçenizle karşılaştırın.
1. Yuvarlak şey pusulayı yeterince ayırır mı?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Hayır. Çok sayıda nesne yuvarlaktır; ayrıca her pusulanın dış biçimi aynı olmak zorunda değildir.
2. Yasak sözcük sayısı arttıkça etkinlik mutlaka daha iyi mi olur?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Hayır. Anlamlı açıklama yolları kapanırsa yalnız dolambaçlılık artabilir.
3. Cevap bulunduysa tarifin doğruluğunu kontrol etmeye gerek var mı?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Evet. Yanlış bilgiyle doğru tahmin yapılmış olabilir; sonuç tarifi otomatik doğrulamaz.
Çalışmadan sonra
Her turdan sonra bir güçlü ayrıntıyı ve bir düzeltilecek ayrıntıyı kaydedin. Böylece oyun yalnız kelime tahmin etme yarışına dönüşmez; kavramın doğru ve ayırıcı özelliklerini seçme çalışması olarak kalır.
Konuyu genişletmek için Kelime Öğrenme Çalışma Dosyası: Hata Günlüğü, Tekrar ve Gelişim Takibi rehberine geçebilirsiniz.
Hamdi Sarıkaya, Kelime Rotası’nın yayın sorumlusudur. Site, soru havuzu ve kullanıcı geri bildirimleri bu yayın sorumluluğu altında yönetilir.
Yayın ilkelerimiz