Rehberin bölümleri
Bazı eylemleri göstermek kolay, sözle tanımlamak zordur. Döndürmek, katlamak ve sürüklemek gibi fiillerde hareketin yönü ve nesnenin durumu önem taşır. Bu atölyede gerçek oyun puanı kullanılmaz; bir kişi yalnız sözlü tarif verir, diğeri kâğıt veya küçük bir kartla hareketi uygular. Amaç, tanımın hangi bilgiyi taşıdığını görmektir.
Üç hareketi ayırın
Bir kartı masadan kaldırmadan düzlem üzerinde çevirmek, kartı ikiye katlamakla aynı değildir. İlkinde yön değişir; ikincisinde kartın biçimi ve yüzlerin konumu değişir. Kartı masanın üzerinde çekerek başka yere taşımak ise sürükleme örneği olabilir.
Tanımı verirken Elindeki şeyi değiştir gibi geniş bir ifade kullanırsanız üç hareket de uyabilir. Kartı kaldırmadan masanın üzerinde kendi çevresinde çevir ifadesi döndürmeyi daha belirgin kılar. Yine de çevirmek fiilinin çok anlamlı olduğunu fark edin: Sayfayı çevirmekle bir nesneyi ekseni çevresinde döndürmek aynı hareket değildir. Nesne ve sonuç birlikte açıklanmalıdır.
Uygulayıcının yaptığı hata ne anlatır?
Tarifi alan kişi kartı ters çevirirse hemen fiili bilmiyor demeyin. Yönergenin bunu dışlayıp dışlamadığını kontrol edin. İstenen hareketi bilen kişi de belirsiz tariften farklı bir hareket çıkarabilir. Uygulamanın ardından tarif veren, hangi ayrıntıyı eksik bıraktığını söylemeli.
İkinci turda aynı tanımı uzatmak yerine kritik ayrımı ekleyin: Üst yüzü değişmeden veya iki kısa kenarı üst üste getirerek gibi. Her yeni ayrıntının sonucu gerçekten daraltıp daraltmadığı görülebilir. Etkinliğin öğretici yanı en hızlı tahmin değil, sözcüğün hareket içindeki sınırını konuşmaktır.
Aynı sonucu veren farklı hareket
Kartı ters çevirmenin iki yolu olabilir: kısa kenarı çevresinde veya uzun kenarı çevresinde döndürmek. Sonunda arka yüz görünse de yazının yönü farklı kalabilir. Hedef yalnız arka yüzü görmekse iki hareket kabul edilebilir; hedef yazının aynı yönde okunmasıysa daha ayrıntılı tarif gerekir.
Bu nedenle başarı ölçütünü hareketten önce belirleyin. Nesnenin son konumu mu, yüzü mü, yönü mü önemli? Uygulayıcı beklenmeyen ama hedefe uyan bir yol bulursa sırf sizin hareketinizi yapmadı diye yanlış saymayın. Buna karşılık işlem basamaklarının kendisi öğretiliyorsa yol da görevin parçası olabilir. Yönergede bu fark açık olmalıdır. Aynı ürün, aynı işlem demek değildir; farklı işlem de her zaman yanlış ürün demek değildir. Dil alıştırması bu iki düzeyi ayrı tartışmaya yardım eder.
Kendiniz deneyin: üç kontrol sorusu
Önce kendi cevabınızı yazın; sonra çözümü açıp gerekçenizle karşılaştırın.
1. Kartı çevir neden iki farklı harekete açık olabilir?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Kartı ters yüz etmek veya düzlemde döndürmek anlaşılabilir. Hedef hareket belirtilmeli.
2. Tarif uygulandığında farklı sonuç çıkması kimin hatasıdır?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Tek başına kişi seçilemez. Yönergenin açıklığı, anlama ve uygulama ayrı incelenmeli.
3. Katla fiilinde hangi ayrıntılar sonucu değiştirir?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Hangi kenarların birleşeceği, kat yönü ve kaç kez katlanacağı. Gerekli olanlar hedefe göre seçilir.
Çalışmadan sonra
Fiil kartınızı bir başkasına uygulatarak sınayın. Açıklama sırasında el hareketiyle yardım ederseniz metnin tek başına yeterliliğini ölçmemiş olursunuz. Önce yalnız sözle deneyin, sonra eksik bilgiyi birlikte bulun.
Konuyu genişletmek için Kelime Öğrenme Çalışma Dosyası: Hata Günlüğü, Tekrar ve Gelişim Takibi rehberine geçebilirsiniz.
Hamdi Sarıkaya, Kelime Rotası’nın yayın sorumlusudur. Site, soru havuzu ve kullanıcı geri bildirimleri bu yayın sorumluluğu altında yönetilir.
Yayın ilkelerimiz