Rehberin bölümleri
Bir kavramı öğrenirken yalnız doğru örnekler toplamak sınırları görünmez bırakabilir. Yakın ama uymayan bir örnek, hangi özelliğin gerçekten gerekli olduğunu ortaya çıkarır. Bu çalışma bir öğrenme etkisi yüzdesi vaat etmiyor; kendi açıklamanızı denetleyebileceğiniz bir uygulama sunuyor. Kap, kapak ve kulp sözcükleri üzerinden başlayalım.
Yakın karşı örnek seçin
Kapak, bir açıklığı örten veya kapatan parça olarak düşünülürken fincanın kulpu yakın bir karşı örnektir. Aynı nesnenin parçasıdır ama açıklığı kapatma işlevi yoktur. Bir taş ise çok uzak örnek olabilir; neden uymadığını söylemek kolaydır ama kavramın sınırını daha az tartıştırır.
Karşı örneğin yakınlığı öğretici tartışma sağlar. Ancak günlük kullanımda bir tabak tencerenin üstüne kapak olarak konabilir. Bu durumda nesnenin üretim adıyla o anda gördüğü işlev ayrılır. Tabak asla kapak olamaz gibi katı bir cümle kurmak yerine bağlamı belirtmek gerekir. Kavram sınırları bazen kullanım ilişkisiyle değişir.
Gerekçeyi tersinden yazın
Önce Bu örnek kapaktır, çünkü... cümlesini tamamlayın. Sonra Bu yakın örnek kapak değildir, çünkü... yazın. İki gerekçede aynı ölçüt kullanılıyor mu bakın. Birinde renk, diğerinde işlev kullanıyorsanız karşılaştırma tutarsız olabilir.
Bu çalışma kelimeyi bilmeyen birini yanıltmak için hazırlanmaz. Yanlış örnek açıkça tartışma malzemesi olarak sunulur ve sonunda neden uymadığı açıklanır. Özellikle çocuklarla çalışırken yanlış cümleyi düzeltmeden bırakmak öğrenme kartına hatalı bilgi taşıyabilir. Son ürün doğru örnek, yakın karşı örnek ve ayırıcı ölçüt üçlüsüdür.
Karşı örneği değiştiren kullanım
Kapağı olmayan bir kavanozun üstüne küçük bir tabak koyulsun. Nesne türü olarak tabak, o andaki işlevi bakımından kapatma aracı olabilir. Bu örnekte Bu kapak mı sorusu hangi düzeyi sorduğunu belirtmeden tartışmalı kalır. Nesnenin üretilme amacı ile o anki kullanımını ayrı yazın.
Ardından tencere kapağını tepsi gibi kullanan bir kurmaca sahne düşünün. İşlev değişebilir, nesnenin alışılmış adı hemen değişmek zorunda değildir. Bu tür örnekler kavram bilgisini bozmak için değil, dilde adlandırmanın bağlama nasıl dayandığını görmek için kullanılır. Sonuç kartına tek bir yasak cümle yerine sınır notu ekleyin: Bu etkinlikte nesneleri temel kullanımına göre sınıflıyoruz. Ölçüt açık olunca karşı örneğin gerçekten uymadığı mı, yoksa başka ölçüte göre uyduğu mu daha iyi anlaşılır.
Kendiniz deneyin: üç kontrol sorusu
Önce kendi cevabınızı yazın; sonra çözümü açıp gerekçenizle karşılaştırın.
1. Kulp neden kapak için yakın karşı örnek?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Aynı nesnenin parçası olabilir; fakat kapatma yerine tutma işlevi taşır. Ortaklık ve fark birlikte görülür.
2. Her uzak ve alakasız örnek aynı ölçüde yararlı mı?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Hayır. Çok kolay elenen örnek kavramın ince sınırlarını göstermeyebilir.
3. Tabak kapak gibi kullanılırsa neyi tartışırız?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Nesnenin adıyla geçici işlevini. Yönergenin tür mü kullanım mı sorduğunu açıklaştırırız.
Çalışmadan sonra
Karşı örnek defterinde yalnız yanlış kelimeyi değil neden yanlış olduğunu saklayın. Gerekçe yoksa çalışma rastgele eleme listesine dönüşür. Aynı ölçütü hem doğruya hem yanlışa uygulamak, kavram bilgisinin tutarlılığını sınar.
Konuyu genişletmek için Kelime Öğrenme Çalışma Dosyası: Hata Günlüğü, Tekrar ve Gelişim Takibi rehberine geçebilirsiniz.
Hamdi Sarıkaya, Kelime Rotası’nın yayın sorumlusudur. Site, soru havuzu ve kullanıcı geri bildirimleri bu yayın sorumluluğu altında yönetilir.
Yayın ilkelerimiz