Rehberin bölümleri
Bir paragrafın cümleleri karıştırıldığında yalnız olay sırasına bakmak her zaman yetmez. Bu, ardından ve o sırada gibi ifadeler önceki bilgiye bağlanır. Bazı cümlelerse tek başına başlangıç olabilir. Kurmaca bir küçük sergi hazırlığını anlatan dört cümleyi sıraya koyarak bağlantı izlerini inceleyelim.
Dört cümle
A: Ardından etiketleri çizimlerin altına yerleştirdik. B: Bu yüzden açılıştan önce adları yeniden kontrol ettik. C: Sergi için çizimleri duvara astık. D: İki etikette sanatçı adlarının eksik olduğunu fark ettik.
En doğal sıra C–A–D–B'dir. C hazırlığın ilk somut eylemini verir. A'daki ardından, önceki asma işlemine bağlanır. D, etiketlerde fark edilen sorunu anlatır. B'deki bu yüzden ise kontrolün nedenini önceki eksiklikle ilişkilendirir. Yalnız cümlelerin uzunluğuna veya harf sırasına bakmak çözüm sağlamaz.
Başka sıra mümkün mü?
C–D–A–B düzeninde eksiklik etiketler yerleştirilmeden fark edilmiş olabilir; metin dışı bir sahne düşünülerek bu sıra da yorumlanabilir. Ancak ardından sözü ve verilen olayların olağan bağlantısı C–A–D–B'yi daha güçlü kılar. Tek zorunlu sıra isteniyorsa cümlelerde zamansal ve göndergesel bağların daha açık kurulması gerekebilir.
İyi bir sıralama sorusu, yazarın hayalindeki ama metinde bulunmayan hareketlere dayanmaz. Birden fazla tutarlı sıra varsa bunu görmek soru kalitesi denetiminin parçasıdır. Alıştırmada en doğal sıralama ile tek mümkün sıralama ifadelerini birbirine karıştırmayın. Gerekçe, seçimin ne kadar güçlü olduğunu da göstermelidir.
Tek çözümü güçlendiren sürüm
Cümleleri şöyle yenileyin: Çizimleri önce duvara astık. Astığımız çizimlerin altına etiketlerini yerleştirdik. Etiketleri yerleştirince iki sanatçı adının eksik olduğunu fark ettik. Bu eksikliği gidermek için adları açılıştan önce kontrol ettik. Her cümle önceki eyleme daha açık bağlanır.
Bu sürümde önce, astığımız ve yerleştirince ifadeleri sıra ilişkisini güçlendirir. Ancak fazla açık bağlar soruyu çok kolay yapabilir; bu kendi başına kusur değildir, hedef düzeye bağlıdır. Başlangıç çalışmasında açık bağları görmek amaçlanabilir. İleri çalışmada bazı bağlar daha örtük olabilir ama tek çözüm isteniyorsa yeterli kanıt korunmalıdır. Zorluğu artırmak için rastgele belirsizlik eklemek yerine bağların türünü çeşitlendirin. Son kontrolde her cümlenin hangi önceki bilgiye ihtiyaç duyduğunu yine yazın. Yazarın olay sırasını bilmesi, okurun metinden aynı sırayı çıkarabildiğini garanti etmez.
Kendiniz deneyin: üç kontrol sorusu
Önce kendi cevabınızı yazın; sonra çözümü açıp gerekçenizle karşılaştırın.
1. Bu yüzden hangi önceki bilgiye bağlanıyor?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Etiketlerde adların eksik olduğunun fark edilmesine. Kontrolün gerekçesi bu eksikliktir.
2. Ardından tek başına paragraf başlangıcı olabilir mi?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Daha önce bilinen bir olay varsa olabilir; bağımsız bu dört cümlede önceki eylemi aratır.
3. İki sıra da tutarlıysa ne yapılmalı?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Yönerge en doğal sırayı mı tek sırayı mı istiyor bakılır. Tek çözüm gerekiyorsa bağlar güçlendirilir.
Çalışmadan sonra
Sıralama yaparken her cümle için önceki cümleden neye ihtiyaç duyduğunu yazın. Zamir, neden ve zaman bağları bir ağ oluşturur. Çözüm bu ağı karşılamalı; yalnız kulağa akıcı geldiği için seçilmemelidir.
Konuyu genişletmek için Metni Anlama Atölyesi: Ana Düşünce, Özet, Yorum, Tanım ve Örnek rehberine geçebilirsiniz.
Hamdi Sarıkaya, Kelime Rotası’nın yayın sorumlusudur. Site, soru havuzu ve kullanıcı geri bildirimleri bu yayın sorumluluğu altında yönetilir.
Yayın ilkelerimiz