Türkiye'de özellikle EYT (Emeklilikte Yaşa Takılanlar) yasasının yürürlüğe girmesinin ardından milyonlarca kişi genç yaşta emekli olma hakkı kazandı. Ancak mevcut ekonomik koşullar ve yüksek yaşam maliyetleri nedeniyle, emekli olan bireylerin büyük bir çoğunluğu iş hayatından kopmayarak aynı işyerinde veya farklı bir şirkette çalışmaya devam etmektedir.
İşte tam bu noktada, hem çalışanların hem de insan kaynakları departmanlarının en çok karşılaştığı teknik sorun bordro hesaplamalarıdır. Emekli bir çalışanın bordrosu, henüz emekli olmamış normal bir çalışanın bordrosundan tamamen farklı vergi ve prim kesintilerine tabidir. Bir emeklinin maaşından "Normal SGK Primi" ve "İşsizlik Primi" kesilmez; bunun yerine devreye SGDP (Sosyal Güvenlik Destek Primi) girer.
SGDP (Sosyal Güvenlik Destek Primi) Nedir?
Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP), yaşlılık veya emeklilik aylığı bağlandıktan sonra hizmet akdine tabi olarak (bir işverenin yanında bordrolu) çalışmaya devam eden kişilerin hem emekli maaşlarının kesilmemesi hem de iş kazası/meslek hastalığı risklerine karşı sigortalanmaları amacıyla tahsil edilen özel bir prim türüdür.
Emekli olmadan önce bir çalışanın brüt maaşından %14 oranında "SGK İşçi Primi" ve %1 oranında "İşsizlik Sigortası Primi" olmak üzere toplam %15 oranında yasal kesinti yapılır. Ancak çalışan emekli olduktan sonra aynı brüt maaşla çalışmaya devam ederse, bu kesintiler yerini sadece %7.5 oranındaki SGDP İşçi Payı'na bırakır. Emekli çalışanlardan işsizlik sigortası primi tamamen sıfırlanır.
Emekli vs Normal Çalışan Bordro Simülatörü
Aynı brüt maaşa sahip emekli ve normal çalışanın yasal kesinti farklarını anında analiz edin.
BORDRO (PRİM) KARŞILAŞTIRMA RAPORU
*Emekli çalışan aynı brüt maaş üzerinden daha az SGK primi ödediği için "Gelir Vergisi Matrahı" daha yüksek çıkar. Vergi hesaplamaları sonrasında emeklinin eline geçen net maaş, normal çalışana göre (dilime bağlı olarak) yaklaşık %7 ila %8 daha yüksek olur.
SGDP Kesintisi Emekli Maaşını Artırır Mı?
Emekli çalışanların en çok merak ettiği ve insan kaynaklarına en sık sorduğu soru şudur: "Ben çalışmaya devam ediyorum ve benden her ay SGDP kesiliyor. Bu kesintiler ileride benim devletten aldığım emekli aylığımı artırır mı?"
Cevap hukuken ve teknik olarak Hayır'dır. Normal çalışanlardan kesilen uzun vadeli sigorta kolları (malullük, yaşlılık ve ölüm) primleri, emekli maaşını belirleyen temel unsurdur. Ancak emekli çalışandan kesilen Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP), sadece kısa vadeli sigorta kolları (iş kazası ve meslek hastalığı) içindir. Bu nedenle, bir emekli 10 yıl daha çalışıp SGDP ödese dahi, devletten aldığı mevcut emekli maaşında (enflasyon zamları hariç) bu primlere dayalı hiçbir ilave artış yapılmaz.
İşveren Maliyeti: Emekli Çalıştırmak Daha Mı Pahalı?
Bordro matematiğinde işçinin eline geçen net maaş ile işverenin kasasından çıkan toplam maliyet birbirinden farklıdır. Normal bir çalışanda işveren, brüt maaşın %20.5'i oranında SGK İşveren Payı ve %2 oranında İşsizlik Primi (toplam %22.5) öder.
Söz konusu emekli bir çalışan olduğunda ise işverenin ödediği SGDP İşveren Payı yasal olarak %22.5'tir. İşsizlik primi (%0) olmadığı için oran dengelenmiş gibi görünür. Ancak SGK, kayıtlı istihdamı teşvik etmek amacıyla "5 Puanlık İndirim" uygulaması yapmaktadır. Normal çalışanlarda bu teşvik yaygınken, EYT öncesinde emekliler için bu teşvik yoktu. Fakat EYT yasası ile birlikte, emekli olduktan sonra 30 gün içerisinde aynı işyerinde çalışmaya devam edenler için devlet "5 Puanlık SGDP İşveren Hissesi İndirimi" getirdi. Böylece işverenin SGDP yükü %22.5'ten %17.5'e inerek emekli personel istihdamı maliyet açısından da işveren için cazip hale getirilmiştir.
Emekli İşçinin Kıdem ve İhbar Tazminatı Hakkı
Bir çalışan emeklilik (Örn: EYT) dilekçesi verip işten ayrıldığında, içeride birikmiş olan tüm kıdem tazminatını sıfırlayarak alabilir veya işverenle anlaşarak (tazminatını içeride bırakarak) çalışmaya devam edebilir.
Emeklinin Tazminat Güvencesi: Emekli olduktan sonra SGDP ödeyerek aynı veya farklı bir işyerinde çalışmaya başlayan işçi, normal bir işçiyle tamamen aynı yasal haklara sahiptir. İşveren, "Sen zaten emeklisin" diyerek onu tazminatsız işten çıkaramaz. Emekli çalışan, 1 tam yılını doldurduğunda kıdem tazminatına, bildirim sürelerine uyulmadan çıkarıldığında ise ihbar tazminatına hak kazanır. Yıllık izin süreleri ve fazla mesai hakları da yasalarla aynı şekilde güvence altındadır.