Rehberin bölümleri
Bir yönergeyi okumakla onu uygulayabilmek farklı şeylerdir. Yazar kendi yaptığı hareketi çok iyi bildiği için bir ara adımı atlayabilir. Okur da bu boşluğu fark etmeden uygulamaya geçebilir. Yemek güvenliği veya mutfak tekniği yerine, kâğıttan bir masa kartı hazırlama tarifini inceleyerek bu sorunu görünür kılacağız.
Kâğıt kartın tarifi
Bir dikdörtgen kâğıdın uzun kenarlarını üst üste getirin. Kat çizgisini bastırın. Dış yüzlerden birine adınızı yazın. Kartı masaya yerleştirin.
Bu tarifte sonucun ayakta duran çadır biçiminde bir ad kartı olması amaçlanıyor. Fakat son adımdan önce kâğıdın hafifçe açılıp iki kenarı üzerine oturtulacağı söylenmiyor. Kâğıdı tamamen kapalı bırakan okur, masaya düz bir kâğıt koymuş olur. Yönerge yanlış bir işlem söylememiştir; hedef için gerekli geçişi eksik bırakmıştır.
Eksik bilgi ile gereksiz ayrıntı
Tarife Kâğıdı hafifçe açın; kat çizgisi üstte, iki açık kenar masada kalacak biçimde yerleştirin cümlesini eklemek sonucu belirginleştirir. Kâğıdı sağ elinizle tutun demek ise çoğu okur için zorunlu değildir ve solak okura gereksiz bir kısıt getirir.
Bir işlem metnini iyileştirmek her hareketi uzunca anlatmak demek değildir. Sonucun oluşmasını sağlayan karar noktalarını belirtmektir. Burada kritik karar kâğıdın rengi veya yazı kalemi değil, kartın hangi kenarlara oturacağıdır. İyi bir çizim de bu adımı destekleyebilir, fakat yazının eksikliğini her zaman kendiliğinden gidermez.
Sonucu değiştiren küçük sözcük
Tarifte uzun kenarlar yerine kısa kenarlar yazılsaydı katın yönü değişirdi. Her iki işlem de bir katlı kâğıt üretir ama masadaki kartın genişliği ve yüksekliği aynı olmaz. Bu nedenle kâğıdı ikiye katlayın ifadesi ancak yönün sonuç için önemsiz olduğu işlerde yeterli olabilir.
Çalışmayı iki kişiye farklı sürümler vererek yapın. Birine yalnız ikiye katla, ötekine uzun kenarları üst üste getir yazın. Sonuçları karşılaştırırken hangisinin daha güzel olduğuna değil, aynı sonucun tekrarlanabilir olup olmadığına bakın. Farklı sonuçların ortaya çıkması ilk yönergenin bütün yorumlarının yanlış olduğunu göstermez; yönergenin birden çok işleme izin verdiğini gösterir. Hedef tek biçimse tarif daraltılmalı. Hedef serbest tasarımsa farklılık sorun olmayabilir. Yönergenin yeterliliğini ürünün amacıyla birlikte değerlendirin.
Kendiniz deneyin: üç kontrol sorusu
Önce kendi cevabınızı yazın; sonra çözümü açıp gerekçenizle karşılaştırın.
1. Ad önce yazılıp kâğıt sonra katlanabilir mi?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Bazı düzenlerde evet. Ancak yazının dışta ve doğru yönde kalması kontrol edilmeli. Tarifte verilen sıra tek olası sıra değildir.
2. Kâğıdı katlayın tek başına yeterli mi?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Hedef biçim bilinmiyorsa hayır. Hangi kenarların birleşeceği ve katın yönü sonucu değiştirir.
3. Yönergenin anlaşılır olduğunu nasıl sınarsınız?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Hedefi göstermeden birine yalnız metni verin ve nerede soru sorduğunu kaydedin. Yardım ederek tamamlatmak, metnin tek başına yeterli olduğunu göstermez.
Çalışmadan sonra
Yönerge kontrolünü okurun yapacağı son harekete kadar sürdürün. Her adımda Şu anda elimde ne var, bundan sonra hangi bilgiye ihtiyacım var sorularını sorun. Böyle bir okuma, metnin uzunluğunu değil uygulanabilirliğini sınar.
Konuyu genişletmek için Metni Anlama Atölyesi: Ana Düşünce, Özet, Yorum, Tanım ve Örnek rehberine geçebilirsiniz.
Hamdi Sarıkaya, Kelime Rotası’nın yayın sorumlusudur. Site, soru havuzu ve kullanıcı geri bildirimleri bu yayın sorumluluğu altında yönetilir.
Yayın ilkelerimiz