Rehberin bölümleri
Bir duyuruda tanıdık kelimeler görmek, yapılacak işi doğru anladığımız anlamına gelmez. Özellikle çalışma saati, teslim tarihi ve kapsam aynı paragraftaysa okur bir bilgiyi ötekine taşıyabilir. Bu çalışmada gerçek bir kurumun uygulamasını aktarmıyoruz; okuma alıştırması için oluşturulmuş bir kütüphane duyurusunu çözümlüyoruz. Amaç, metnin söylediğiyle bizim alışkanlığımızdan eklediğimiz bilgiyi ayırmak.
Çalışma metni
Mahalle kitaplığı cumartesi günü 10.00–16.00 arasında açıktır. Kitap teslim kutusu bina girişinde gün boyunca kullanılabilir. Çocuk atölyesine katılım için cuma 18.00'e kadar kayıt gerekir. Atölye sırasında okuma salonu diğer ziyaretçilere açıktır.
Bu dört cümlede dört farklı işlem vardır: binaya girme, kitap bırakma, atölyeye kaydolma ve salonda okuma. Tek bir saat aralığını hepsine uygulamak yanlış sonuç verir. Önce her fiilin yanına kendisine ait zaman bilgisini yazın; ardından birbiriyle ilişkili görünen ama birbirini sınırlamayan cümleleri ayırın.
Bir saat, iki farklı hizmet
Cumartesi 17.00'de kitap iade edilemeyeceği sonucuna varamayız. Bina kapanmış olsa da teslim kutusu gün boyunca kullanılabilir. Buna karşılık kutunun varlığı, 17.00'de okuma salonuna girilebileceğini göstermez. Hizmetlerin aynı yerde bulunması, aynı çalışma kuralına bağlı olduklarını kanıtlamaz.
Atölye kaydı için verilen cuma saati de cumartesi açılışıyla değişmez. Bir ziyaretçinin cumartesi erken gelmesi kayıt şartını kendiliğinden karşılamaz. Metni yorumlarken iyi niyetli olasılıkları, duyurunun açıkça tanıdığı haklar gibi okumamak gerekir.
Yeni duruma aktarın: iki farklı teslim
Duyuruya Ödünç alınan kitaplar için son gün cumartesidir cümlesini ekleyelim. Bir okur son gün ile binanın kapanış saatini birleştirip kitabı mutlaka 16.00'dan önce bırakması gerektiğini düşünebilir. Fakat kutunun gün boyu açık olması, fiziksel bırakma için başka bir yol sunar. Buna rağmen kutuya bırakılan kitabın sisteme hangi gün işlendiği metinde yoktur. İade tarihi hesabı önemliyse bu ayrıntı ayrıca sorulmalıdır.
Bu örnekte üç zamanı ayırın: nesnenin kutuya konduğu an, görevlinin kutuyu boşalttığı an ve sistem kaydı. Metinde yalnız birincisinin erişim aralığı verilmiştir. Aynı işin farklı aşamalarını tek an gibi okumak, duyuruda bulunmayan güvence üretir. Kontrol sorusu şudur: Okur kutuyu kullanabilir mi ile iadesi aynı gün kayda geçer mi aynı soru değildir. İlkinin cevabı açık, ikincisi eksiktir.
Kendiniz deneyin: üç kontrol sorusu
Önce kendi cevabınızı yazın; sonra çözümü açıp gerekçenizle karşılaştırın.
1. Cumartesi 15.00'te atölyeye kayıt yaptırılabilir mi?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Duyuru bunu desteklemiyor. Kayıt sınırı cuma 18.00. Sonradan kayıt istisnası yazılmamış.
2. Atölye yapılırken salonda kitap okunabilir mi?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Evet. Son cümle salonun diğer ziyaretçilere açık olduğunu özellikle belirtiyor.
3. Teslim kutusunun kaç kitap alabildiğini öğrenebilir miyiz?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Hayır. Kullanım zamanı verilmiş, kapasite verilmemiş. Saat bilgisi kapasite hakkında kanıt değildir.
Çalışmadan sonra
Kendi duyurunuzu sınamak için bir işlem–zaman–koşul tablosu kurun. Boş kalan hücreyi tahminle doldurmayın; gerektiğinde sorulacak soruyu o hücreden çıkarın. Böylece duyuruyu okumak, yalnız tarih aramak olmaktan çıkar ve uygulanabilir bir plana dönüşür.
Konuyu genişletmek için Metni Anlama Atölyesi: Ana Düşünce, Özet, Yorum, Tanım ve Örnek rehberine geçebilirsiniz.
Hamdi Sarıkaya, Kelime Rotası’nın yayın sorumlusudur. Site, soru havuzu ve kullanıcı geri bildirimleri bu yayın sorumluluğu altında yönetilir.
Yayın ilkelerimiz