Rehberin bölümleri
Uzun bir cümle her zaman kötü değildir. Sorun, öznenin, koşulun veya yapılacak işin okur tarafından takip edilememesidir. Cümleyi noktalara bölmek ilk bakışta rahatlatabilir; ancak bağlar silinirse anlam dağılabilir. Bir kurmaca atölye notunu düzenleyerek hangi bilginin birlikte kalması gerektiğini inceleyelim.
Önce bilgi birimlerini bulun
Taslak: Cuma günü getirilen çizimlerin danışmadaki kutuya bırakılması ve adlarını kâğıdın arkasına yazmayı unutan katılımcıların eserlerini sergi kurulmadan önce görevliye bildirmesi gerektiğini hatırlatırız.
Cümlede iki görev vardır. Çizimler kutuya bırakılacak; adı eksik olanlar görevliye bilgi verecek. İkinci görev bütün katılımcılara değil, adını yazmayı unutanlara yöneliktir. Bunu görmeden cümleyi bölmek, herkesten yeniden bildirim isteniyormuş gibi bir sonuç doğurabilir. İlk iş, yüklemleri ve her yüklemin kapsamını ayrı işaretlemektir.
İki sürümü karşılaştırın
Açık sürüm: Cuma günü getirilen çizimleri danışmadaki kutuya bırakın. Çizimin arkasına adınızı yazmadıysanız sergi kurulmadan önce görevliye bildirin.
Bu sürüm iki görevi ayırır ve ikinci görevin koşulunu korur. Çizimleri kutuya bırakın. Görevliye bildirin biçimindeki aşırı kısaltma ise kimin hangi durumda bildirim yapacağını siler. Ayrıca cuma günü getirilen çizimler ifadesiyle çizimleri cuma günü getirin ifadesi aynı değildir. Birincisi çizim kümesini sınırlar, ikincisi getirme zamanını emreder. Düzenleme sırasında bu tür küçük yer değiştirmeler anlamı değiştirebilir.
Koşulun hangi cümleye bağlandığını sınayın
Yağmur yağarsa çizimler içeri alınacak ve salonun kapısı açık tutulacak cümlesinde koşul iki işleme birden bağlanabilir. Bunu Yağmur yağarsa çizimler içeri alınacak. Salonun kapısı açık tutulacak diye böldüğünüzde ikinci işlem koşulsuz okunabilir. Nokta koymak yalnız nefes aralığı eklememiş, ilişkinin gücünü değiştirmiş olabilir.
Koşulun iki işlem için de geçerli olması amaçlanıyorsa Yağmur halinde iki işlem yapılacak diyerek liste kurulabilir. Yalnız ilk işlem için geçerliyse bu ayrıca açıklaştırılabilir. Düzenlemeden sonra kuru havada ne yapılacağı sorusunu iki sürüme de sorun. Cevaplar farklıysa anlam kayması vardır. Bu kontrol, uzun cümleyi bölme kararının yalnız görüntüye değil mantıksal bağa dayanmasını sağlar. Cümle sayısı değil, koşulun doğru yere ulaşması önemlidir.
Kendiniz deneyin: üç kontrol sorusu
Önce kendi cevabınızı yazın; sonra çözümü açıp gerekçenizle karşılaştırın.
1. Cümleyi bölünce bütün bağlaçları silebilir miyiz?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Hayır. Koşul, neden ve karşıtlık ilişkileri gerekiyorsa yeni cümlede açık kalmalı.
2. İkinci sürümde kim görevliye bildirecek?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Çizimin arkasına adını yazmayan katılımcı. Koşul korunmuştur.
3. Uzunluk tek başına anlaşılmazlık kanıtı mı?
Çözümü ve gerekçeyi göster
Hayır. Yapı, kelime seçimi ve okurun amacı da etkili. İyi kurulmuş uzun cümle açık olabilir.
Çalışmadan sonra
Düzenlemeden sonra eski ve yeni metin için ayrı ayrı kim, ne yapacak, hangi koşulda sorularını cevaplayın. Cevaplar aynıysa sadeleştirme anlamı büyük ölçüde korumuştur. Yalnız daha az kelimeye ulaşmak yeterli bir denetim değildir.
Konuyu genişletmek için Sözlükle Anlam Çözümleme: Eş Anlamlılık, Bağlam ve Çok Anlamlı Kelimeler rehberine geçebilirsiniz.
Hamdi Sarıkaya, Kelime Rotası’nın yayın sorumlusudur. Site, soru havuzu ve kullanıcı geri bildirimleri bu yayın sorumluluğu altında yönetilir.
Yayın ilkelerimiz