Tanımdan Kelime Bulma: Anahtar İfade, Harf Sayısı ve Soyut Kavramlar

Bir tanımın her kelimesi aynı ağırlıkta değildir. “Araç”, “iş”, “özellik” ve “sonuç” gibi sözler aranan sınıfı, daha özel ifadeler ise cevabı ayıran niteliği gösterir. Bu çalışma tanımı parçalama, harf kalıbını kullanma ve soyut kavramlara somut örnek bulma adımlarını aynı yöntem içinde ele alır.

Tanım üstünde çalışırken kullanacağınız üç sütun

“Bir değerlendirmede temel alınan ölçü” tanımında sınıf bir değerlendirme kavramıdır. Ayırıcı ilişki temel alınmasıdır. “Ölçüm” aynı kökten gelir ama bir büyüklüğü belirleme işlemini anlatır; yalnız ortak harfler onu doğru cevap yapmaz.

Somut nesnede işlevden, soyut kavramda ilişkiden başlayabilirsiniz. Anahtar kilitle ilişkilidir; amaç ise bir davranışın ulaşmak istediği sonuçla. Soyut kelimeyi bir sahnede düşünmek yararlıdır fakat tek sahneyi bütün kavramın zorunlu tanımı saymayın.

Tanımdaki Anahtar Sözcük Nasıl Bulunur

Tanımdaki her sözcük aynı işi yapmaz. Bir bölümü genel konuyu söyler, bir bölümü ise cevabı benzer kelimelerden ayırır. “Suyu bir yerden başka bir yere aktarmaya yarayan aygıt” ifadesinde aygıt sınıfı, aktarma işi ve sıvı bilgisi birlikte okunmalıdır.

Önce sınıfı bulun, sonra farkı

“Yeryüzünün tamamını veya bir bölümünü belli bir ölçekte düzlemde gösteren çizim” tanımında “çizim” üst sınıftır. Yeryüzü, ölçek ve düzlem bilgileri sizi harita cevabına yaklaştırır. Yalnız “gösterim” kelimesine takılırsanız şema veya plan gibi adaylara gereğinden fazla zaman ayırabilirsiniz.

Tanımı üçe bölmek yeterlidir: Ne? Bir çizim. Neyi? Yeryüzünü. Nasıl? Ölçekli ve düzlem üzerinde. Bu üç koşuldan birini karşılamayan adayı eleyin.

Olumsuzluk küçük görünür, cevabı değiştirir

“Bir topluluğa katılan” ile “bir topluluğa katılmayan” aynı tanım değildir. “Değil”, “dışında”, “olmaksızın” ve “yoksun” ifadelerini atlamayın. “Korkusu olmayan” bir kişi ile “tehlikeyi önemsemeyen” bir kişi için de aynı sıfatı otomatik seçmeyin; cesaret ile dikkatsizlik arasındaki ayrım tanımın ayrıntısındadır.

Zaman ifadelerini olayın sırasına yerleştirin

“Olaydan önce yapılan hazırlık” bir önleme veya hazırlığa, “olaydan sonra ortaya çıkan durum” sonuca yönelir. “Bir olayın gerçekleşeceğine ilişkin değerlendirme” ise henüz gerçekleşmiş bir sonucu anlatmaz. Cevap adayı üretmeden önce tanımın geçmiş, devam eden süreç veya beklenti anlattığını fark edin.

Üç tanımı karşılaştırın

1. Bir şeyi anlamak için parçalara ayırıp inceleme: analiz.
2. Bir düşüncenin doğruluğunu destekleyen bilgi veya bulgu: kanıt.
3. Bir olaydan elde edilen bilgilerden hareketle varılan yargı: çıkarım.

Üçü de düşünmeyle ilgilidir. “İnceleme”, “destekleyen” ve “varılan yargı” bölümleri farklı işi gösterir. Alıştırma olarak cevapları kapatın ve her tanımın yanına yalnız ayırıcı ifadeyi yazın. Sonra kelimeyi o ifadeden hatırlamayı deneyin. Buradaki örnekler bir sözlük maddesinden alıntı değildir; ayrımı göstermek için sadeleştirilmiştir.

Harf Sayısı Kelime Bulmayı Nasıl Hızlandırır

Harf sayısı, anlamını bildiğiniz iki kelime arasında seçim yapmanıza yardım eder. Ancak yalnız kutulara uyan bir kelime bulmak yeterli değildir. Önce tanımın istediği anlamı koruyun, sonra uzunluğu ve varsa açılmış harfleri kontrol edin.

Aynı anlam çevresinde üç aday

“Bir olayın gerçekleşmesini sağlayan sebep” tanımı beş harf istiyorsa neden güçlü bir adaydır. “Sebep” de beş harftir: Demek ki uzunluk iki adayı ayıramıyor. Böyle bir soruda ek bir ayırıcı ifade veya kabul edilen alternatif gerekir. Buna karşılık “neden” ile “gerekçe” arasında kaldığınızda beş ve yedi harf farkı hızlı bir eleme sağlar.

Uzunluğu yanlış adayın sonuna rastgele ek getirerek tamamlamayın. Tanım tekil bir ad istiyorsa kutular dolsun diye çoğul yazmak, anlamı ve istenen biçimi değiştirebilir.

Türkçe harfleri tek tek sayın

Ç, ğ, ı, ö, ş ve ü ayrı Türkçe harflerdir; her biri bir kutu doldurur. Bilgisayarın metni kaç baytla sakladığı oyun sırasında sayacağınız harf sayısı değildir.

Açılan harf neyi kesinleştirir?

Altı harfli bir cevapta ikinci harf Ö ve son harf M ise “yöntem” biçim bakımından mümkündür. Yine de tanım “bir işi yapmak için izlenen yol” anlamını taşımalıdır. Harf kalıbı aday üretir; doğruluğu tanım belirler. Tanıma uymayan bir kelimeyi yalnız tanıdık göründüğü için seçmeyin.

Kâğıt üzerinde deneyin

“Bir karar verirken esas alınan ölçü” tanımı için “ölçüt”, “kriter” ve “ölçüm” adaylarını karşılaştırın. Beş kutu “kriter”i eler. “Ölçüm” de beş harflidir, fakat bir değeri belirleme işlemini anlatır; kararın dayandığı ölçüyle aynı şey değildir. Doğru eleme hem uzunluk hem anlam gerektirir. Bir sonraki turda kutu sayısına uyan ama anlamı uymayan tek bir aday yakalamayı deneyin.

Soyut Kavram Soruları Nasıl Çözülür

Soyut bir kelimeyi doğrudan görüp gösteremeyiz; onu bir durum, ilişki veya davranış üzerinden anlarız. “Tutarlılık” gibi bir kavramı çözmek için çok sayıda eş anlamlı saymak yerine neyin neyle uyuştuğunu bulmak daha iyi bir başlangıçtır.

Durumu somutlaştırın

Bir kişi pazartesi “Herkes sıraya girmeli” diyor, salı kendisi sırayı atlıyor. Burada sorun yalnız kabalık değildir: Savunduğu kural ile davranışı uyuşmuyor. “Söz ve davranışların birbiriyle uyuşması” ifadesi bu nedenle tutarlılık kavramına yönelir.

Karşı örnek de yazın. Birinin her gün aynı saatte gelmesi düzen gösterebilir; fakat bütün düşünce ve davranışlarının tutarlı olduğunu tek başına kanıtlamaz. Yakın görünen soyut kelimeleri böyle ayırabilirsiniz.

Tanımda hangi ilişki aranıyor?

• Öncelik: İşlerin hangi sırayla ele alınacağı.
• Sorumluluk: Bir işin veya davranışın hesabını üstlenme.
• Dayanışma: Kişilerin birbirini desteklemesi.
• Tutarlılık: İfadeler, kararlar veya davranışlar arasında uyum.

Bunlar sözlük maddesi yerine geçmez; oyundaki tanımı okumak için anlam çekirdekleridir. Her biri için ev, okul veya iş hayatından bir örnek üretin.

Olumlu kelime olması yeterli bir ipucu değildir

“Toplum için iyi bir davranış” gibi geniş bir tanım dayanışma, sorumluluk veya saygı arasında ayrım yapmaz. Tanımın hangi davranışı anlattığını sorun: Yardımlaşma mı, yükümlülük mü, başkasına verilen değer mi? Yalnız olumlu çağrışım üzerinden seçilen cevaplar aynı uzunluktaki pek çok kelimeye açık kalır.

Tanımı kendiniz yazın

“Dayanışma” kelimesini kullanmadan iki komşunun taşınırken birbirine yardım etmesini anlatın. Ardından aynı örnekte neden “rekabet” demeyeceğinizi açıklayın. Tanım hem bir örnek hem de dışladığı bir durum içerdiğinde kavramın sınırı daha görünür olur. Oyun dışında bu yöntemle üç kart hazırlayın; ertesi gün örneği okuyup kavramı söyleyin.

Adayı savunmak yerine sınamak

Tanım: “Bir olayın ardından ortaya çıkan netice.” “Neden”, “örnek” ve “sonuç” adaylarını ele alın. Üçü de beş harfli. Hangisi yalnız harf sayısına göre elenebilir? Hiçbiri. Zaman ve ilişki kontrolü burada belirleyicidir.

Bir sonraki çalışmanızda beş tanımı bu üç sütuna ayırın. Süre tutmadan doğruluğu denetleyin; sonra aynı ayrımı yeni tanımlar üzerinde uygulayın. Aynı cevapları hatırlamakla yöntemi yeni soruya aktarabilmek farklı şeylerdir.

Hamdi Sarıkaya

Hamdi Sarıkaya, Kelime Rotası’nın yayın sorumlusudur. Site, soru havuzu ve kullanıcı geri bildirimleri bu yayın sorumluluğu altında yönetilir.

Yayın ilkelerimiz